Mag ik een mantelzorgwoning verhuren na afloop van de mantelzorg?

Verhuur van een mantelzorgwoning na afloop van de mantelzorgsituatie is in de meeste gevallen juridisch niet toegestaan zonder aanvullende planologische toestemming. De kernvraag is of het omgevingsplan zelfstandige bewoning van het bouwwerk toestaat zonder dat sprake is van een mantelzorgrelatie.

Kort samengevat: zodra de mantelzorgrelatie eindigt, vervalt doorgaans het recht op zelfstandig gebruik en mag de woning niet zonder meer worden verhuurd.

Onder de Omgevingswet wordt het gebruik van gronden en bouwwerken gereguleerd via het omgevingsplan. Artikel 5.1 bepaalt dat voor activiteiten in strijd met het omgevingsplan een omgevingsvergunning nodig kan zijn. Een mantelzorgwoning wordt doorgaans aangemerkt als bijbehorend bouwwerk bij een hoofdwoning. Het zelfstandige gebruik wordt toegestaan vanwege de mantelzorgrelatie zoals gedefinieerd in artikel 1.1.1 van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015).

Wanneer de zorgrelatie eindigt, vervalt deze specifieke gebruiksgrondslag. Het bouwwerk blijft in veel gevallen aanwezig als bijgebouw, maar zelfstandige bewoning of verhuur aan derden wordt dan aangemerkt als gebruik in strijd met het omgevingsplan. De gemeente kan in dat geval handhavend optreden op grond van de Algemene wet bestuursrecht.

Een concreet voorbeeld: een mantelzorgwoning van 60 m² is vergunningvrij geplaatst in de achtertuin voor een hulpbehoevende ouder. Na beëindiging van de zorg wordt de woning verhuurd aan een student. Het omgevingsplan staat slechts één woning op het perceel toe. De gemeente constateert strijdig gebruik en kan een last onder dwangsom opleggen om de verhuur te beëindigen.

Verhuur kan alleen juridisch mogelijk zijn indien het omgevingsplan een tweede zelfstandige woning toestaat of wanneer via een omgevingsvergunning een afwijking wordt verleend. Dit vereist een afzonderlijke aanvraag en toetsing aan het ruimtelijk beleid van de gemeente.

Naast planologische regels spelen fiscale aspecten een rol. Indien de mantelzorgwoning wordt verhuurd, kan dit gevolgen hebben voor de fiscale behandeling in box 3 van de Wet inkomstenbelasting 2001. Ook kan de WOZ-waarde wijzigen op grond van artikel 17 Wet WOZ.

Wat bij de gemeente moet worden nagegaan, is of het omgevingsplan zelfstandige bewoning zonder mantelzorg toestaat en of een afwijkingsprocedure mogelijk is. Zonder expliciete toestemming is verhuur juridisch risicovol.

De essentie is dat verhuur na afloop van de mantelzorg meestal niet is toegestaan binnen het standaardregime voor mantelzorgwoningen. Alleen met aanvullende planologische toestemming kan zelfstandige verhuur legaal plaatsvinden.

Lees ook ons artikel over Wat gebeurt er met de mantelzorgwoning na overlijden van de bewoner?.

Bronnen

• [Wet] Omgevingswet — art. 5.1 — Gebruik in strijd met omgevingsplan — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 — art. 1.1.1 — Definitie mantelzorg — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Algemene wet bestuursrecht — Handhaving en last onder dwangsom — geraadpleegd 2026-02-21
• [Besluit] Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) — Omgevingsplanregels — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Wet inkomstenbelasting 2001 — Box 3 en verhuur — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Wet waardering onroerende zaken — art. 17 — Waardebepaling — geraadpleegd 2026-02-21
• [Besluit] Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) — Bouwtechnische eisen woonfunctie — geraadpleegd 2026-02-21
• [Uitleg] IPLO — Gebruik en afwijking omgevingsplan — geraadpleegd 2026-02-21