Kunnen mantelzorgwoningen gebruikt worden voor tijdelijke opvang?

Mantelzorgwoningen kunnen in beginsel worden gebruikt voor tijdelijke opvang, maar alleen wanneer het verblijf verband houdt met mantelzorg zoals gedefinieerd in artikel 1.1.1 van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015). Het juridische uitgangspunt is dat zelfstandig gebruik is gekoppeld aan een zorgrelatie.

Kort samengevat: tijdelijke opvang is toegestaan wanneer sprake is van mantelzorg; zonder zorgrelatie kan het gebruik planologisch niet zijn toegestaan.

Onder de Omgevingswet bepaalt artikel 5.1 dat voor gebruik in strijd met het omgevingsplan een vergunning nodig kan zijn. Een mantelzorgwoning wordt doorgaans planologisch toegestaan als bijbehorend bouwwerk met zelfstandig gebruik in het kader van mantelzorg. Tijdelijke opvang zonder zorgcomponent kan worden aangemerkt als zelfstandige bewoning en daarmee strijdig zijn met het omgevingsplan.

Bouwtechnisch moet de woning voldoen aan de eisen voor woonfuncties uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Tijdelijk gebruik verandert niets aan deze technische vereisten.

Een concreet voorbeeld: een familielid verblijft enkele maanden in een mantelzorgwoning om te herstellen van een operatie, waarbij dagelijkse ondersteuning wordt verleend door de hoofdbewoner. Dit valt onder mantelzorg en is planologisch toegestaan. Wanneer de woning echter wordt gebruikt voor tijdelijke huisvesting van een derde zonder zorgrelatie, kan dit strijdig zijn met het omgevingsplan.

Wat bij de gemeente moet worden nagegaan, is hoe het omgevingsplan tijdelijk gebruik definieert en of aanvullende vergunningen vereist zijn voor andere vormen van tijdelijke bewoning.

Vanuit civielrechtelijk perspectief blijft de woning bij duurzame plaatsing een onroerende zaak in de zin van artikel 3:3 Burgerlijk Wetboek. De tijdelijke aard van het verblijf heeft geen invloed op deze kwalificatie.

Voor de Wet waardering onroerende zaken (artikel 17) wordt de woning meegenomen in de WOZ-waardering zolang zij duurzaam met de grond is verbonden.

De essentie is dat tijdelijke opvang mogelijk is wanneer sprake is van mantelzorg in juridische zin. Gebruik zonder zorgrelatie kan planologisch niet zijn toegestaan en kan leiden tot handhaving.

Lees ook ons artikel over Kunnen mantelzorgwoningen gasloos worden geleverd?.

Bronnen

• [Wet] Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 — art. 1.1.1 — Definitie mantelzorg — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Omgevingswet — art. 5.1 — Gebruik in strijd met omgevingsplan — geraadpleegd 2026-02-21
• [Besluit] Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) — Bouwtechnische eisen woonfunctie — geraadpleegd 2026-02-21
• [Besluit] Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) — Omgevingsplanregels woninggebruik — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Algemene wet bestuursrecht — Handhaving — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Burgerlijk Wetboek Boek 3 — art. 3:3 — Onroerende zaak — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Wet waardering onroerende zaken — art. 17 — Waardebepaling — geraadpleegd 2026-02-21
• [Uitleg] IPLO — Gebruik van bijbehorende bouwwerken — geraadpleegd 2026-02-21