Familiewoning: een eigen woning voor uw (schoon)ouders of kind in de tuin

Wat is een familiewoning?

Een familiewoning is een bijgebouw bij uw huis waarin een familielid zelfstandig woont. Het staat in de achtertuin, heeft een eigen woonkamer, keuken, badkamer en slaapkamer, en is meestal gelijkvloers. Juridisch is het geen aparte woning maar een bijbehorend bouwwerk: het hoort bij uw huis en staat op uw grond.

Het verschil met een mantelzorgwoning is de reden waarom iemand er woont. Voor een mantelzorgwoning moet er zorg zijn. Voor een familiewoning is de familieband genoeg. Daarmee kan uw moeder al naast u komen wonen voordat ze zorg nodig heeft, en kan uw volwassen kind een eigen plek krijgen terwijl de woningmarkt op slot zit.

De regeling komt uit het Besluit versterking regie volkshuisvesting, dat het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) aanpast. Dat besluit is nog niet vastgesteld. De stand van zaken en de tijdlijn houden we bij in familiewoning in de tuin: de stand van zaken.

Wie mag er in een familiewoning wonen?

Iemand die in de eerste graad familie is van een bewoner van het hoofdhuis. Volgens de toelichting bij het besluit zijn dat:

• uw ouders, ook stief- en adoptieouders;
• uw schoonouders;
• uw meerderjarige kinderen, ook stief- en adoptiekinderen;
• uw schoondochter of schoonzoon;
• uw (voormalig) pleegkind;
• uw partner, getrouwd, geregistreerd of met een samenlevingscontract.

Bepalend is dat ten minste één bewoner van de familiewoning bloedverwant is van iemand in het hoofdhuis. Uw schoonmoeder mag dus komen zolang haar eigen kind, uw partner, in het huis woont. Het familielid mag zijn of haar partner en minderjarige kinderen meenemen: het is één huishouden, zonder maximum aantal personen.

Wie valt erbuiten?

Opa's en oma's, kleinkinderen, broers, zussen, ooms, tantes en vrienden staan niet in de lijst. Voor hen blijft de mantelzorgroute over als er zorg nodig is, of een vergunning. Sommige gemeenten zijn in hun omgevingsplan ruimer; dat mag.

Hoe toont u de familieband aan?

Dat hoeft niet vooraf: er is geen verklaring en geen melding nodig. Heeft de gemeente gerede twijfel, dan kan zij erom vragen. Een uittreksel uit de Basisregistratie Personen (BRP) of een geboorte- of huwelijksakte is dan genoeg.

De regels voor een familiewoning op een rij

In vijf regels:

1. Alleen in de achtertuin, het achtererfgebied. Nooit voor het huis.
2. Maximaal 5 meter hoog, boven 3 meter met een schuin dak.
3. Tot 150 m² aan bijgebouwen, afhankelijk van de grootte van uw achtererf. Bestaande schuren tellen mee.
4. Geen monument en niet in een beschermd stads- of dorpsgezicht.
5. Familie in de eerste graad, één huishouden, geen zorg nodig.

Wat staat vast, en wat nog niet

De regels komen uit een ontwerpbesluit. Dat is nog niet definitief, dus we zeggen er per punt bij hoe zeker het is.

Hoeveel ruimte u heeft: de staffel

Hoe groot de woning mag zijn, hangt af van het bebouwingsgebied: uw achtererf plus de grond onder latere aanbouwen aan het huis. Daarover rekent u een aflopend percentage. Alles wat er al staat, zoals een schuur of garage, gaat er weer af.

Een woning heeft volgens het Bbl een verblijfsruimte van minimaal 18 m² nodig. Met de muren erbij is dat ongeveer 20 m². Is uw achtererf kleiner dan ongeveer 40 m², dan past een vergunningvrije familiewoning er dus niet. De vergunningcheck meet uw achtererf op uit de basisregistraties en rekent het voor uw adres uit.

In het buitengebied

Buiten stedelijk gebied geldt geen staffel. Daar mag de familiewoning maximaal 100 m² zijn en moet hij verplaatsbaar zijn, in zijn geheel of in delen, zoals een woonunit. Op een boerenerf staat vaak al veel bebouwing; die zou de staffel anders snel opmaken.

Wat de gemeente wel en niet mag

De landelijke regel geldt ook als het omgevingsplan van uw gemeente strenger is. Een gemeente kan de familiewoning dus niet verbieden. Ruimer mag wel, bijvoorbeeld meer oppervlakte. Er is geen meldplicht en geen verklaring nodig. Bij twijfel kan de gemeente wel vragen om aan te tonen dat het om familie gaat.

Waar het niet vergunningvrij is

Bij een rijks- of gemeentelijk monument, in een beschermd stads- of dorpsgezicht, in werelderfgoed, bij primaire waterkeringen, in het rivierbed en in een aantal veiligheidszones. Ook als het hoofdgebouw een woonwagen is. Daar kan het vaak wel met een vergunning.

Vergunningvrij is niet regelvrij

Vergunningvrij gaat over de plek en de maat. De woning moet daarnaast voldoen aan de bouwtechnische eisen van het Bbl, zoals brandveiligheid, ventilatie en daglicht. De familiewoning mag in hetzelfde brandcompartiment liggen als uw huis, maar er moet een vluchtroute naar de straat zijn. Loopt die alleen door uw huis, dan zijn gekoppelde rookmelders aan te raden. Regels voor de aansluiting op riool en energie, en voor het kappen van bomen, blijven gelden.

Meer dan één woning, of een bestaande schuur

Twee familie- of mantelzorgwoningen op één erf mogen, zolang alle bijgebouwen samen binnen de maximale oppervlakte blijven. Een bestaande schuur of garage mag als familiewoning in gebruik worden genomen, tot 150 m² aan woonruimte. Voor de plek en de maat van zo'n bestaand bijgebouw gelden dan niet de eisen voor nieuwbouw.

Wat kan er nu al, voordat de regels gelden?

Tot de nieuwe regels gelden, is een familiewoning zonder zorg meestal vergunningplichtig. Er zijn drie routes:

• Er is nu al zorg nodig? Dan kan de woning er vaak nu al komen als mantelzorgwoning, met een verklaring van de huisarts of wijkverpleegkundige. Onder de nieuwe regels vervalt die verklaring.
• Uw gemeente heeft eigen beleid. Een aantal gemeenten staat pre-mantelzorg of een generatiewoning nu al toe, vaak tijdelijk en onder voorwaarden.
• Een vergunning aanvragen. Dat is een normale route; wij begeleiden die aanvraag.

Wilt u wachten op de nieuwe regels? Dan kunt u nu al bestellen. Tussen bestellen en plaatsen zit de productie in onze eigen fabriek, en die plannen we zo dat de woning klaarstaat als de regels gelden. De vergunningcheck laat voor uw adres zien wat er nu mag en wat er naar verwachting vanaf 1 januari 2027 mag.

Familiewoning, mantelzorgwoning of kangoeroewoning?

Drie woonvormen die vaak door elkaar worden gehaald. De familiewoning en de mantelzorgwoning staan los in de tuin en volgen straks dezelfde bouwregels; het verschil is wie er mag wonen. Een kangoeroewoning is één gebouw met twee woningen.

Adres, AOW, toeslagen en de rest

De regels voor het bouwen zijn landelijk. Wat er daarna gebeurt met uw adres, uw uitkering en uw belastingen, verschilt per situatie. De belangrijkste punten:

• Eigen adres. Heeft de woning een eigen keuken, badkamer en afsluitbare ingang, dan kan de gemeente er een eigen adres aan geven. Dat beslist de gemeente, niet u.
• AOW en toeslagen. Zonder eigen adres woont uw familielid op uw adres. Dan kan de kostendelersnorm gelden, of veranderen huur- en zorgtoeslag. Met een eigen adres gelden beide huishoudens apart.
• WOZ en gemeentelijke belastingen. De woning verhoogt meestal de WOZ-waarde. Met een eigen adres kan er een aparte WOZ-beschikking komen.
• Verzekering en nutsvoorzieningen. Meld de woning bij uw opstalverzekering. Water, riool en stroom sluiten we meestal aan op het hoofdhuis.

Dit werken we uit in familiewoning: adres, AOW en toeslagen.

Wat kost een familiewoning?

Een familiewoning kost hetzelfde als een mantelzorgwoning van dezelfde maat: het verschil zit in de regels, niet in de woning. De prijs hangt af van het model, de afwerking en wat er op uw kavel nodig is, zoals de fundering en de aansluitingen. Bij elk model hierboven staat de vanafprijs. Een overzicht van de kosten staat in wat kost een mantelzorgwoning.

Wat als de familieband stopt?

Gaat uw familielid verhuizen of overlijdt het, dan geldt de vrijstelling niet meer en kijkt de gemeente weer naar het omgevingsplan. Staat dat de woning toe, of geeft de gemeente een vergunning, dan mag hij blijven staan. Anders moet het gebruik als woning stoppen. Er is geen maximumduur, en de plicht om keuken en badkamer te verwijderen die in een eerdere versie stond, is geschrapt. Een verplaatsbare woning kunnen we ook weer ophalen of verplaatsen.

Veelgestelde vragen over de familiewoning

Wat is een familiewoning?

Een kleine, gelijkvloerse woning in de achtertuin van een bestaande woning, voor een familielid in de eerste graad. Juridisch is het een bijgebouw bij het huis, geen aparte woning. Onder de nieuwe landelijke regels mag zo'n woning zonder vergunning, ook als er geen zorg nodig is.

Vanaf wanneer is een familiewoning vergunningvrij?

De invoering is voorzien op 1 januari 2027, tegelijk met de Wet versterking regie volkshuisvesting. Het besluit dat de regels vastlegt, is nog niet vastgesteld; de Raad van State adviseerde in oktober 2026 om het eerst aan te passen. Tot de nieuwe regels gelden, is voor een familiewoning zonder zorg meestal een vergunning nodig.

Wie mag er in een familiewoning wonen?

Familie in de eerste graad van iemand die in het hoofdhuis woont: ouders en schoonouders, volwassen kinderen en schoonkinderen, stief- en adoptiekinderen en (voormalig) pleegkinderen. Met hun partner en minderjarige kinderen. Opa's, oma's, kleinkinderen, broers en zussen vallen er niet onder.

Hoe groot mag een familiewoning zijn?

Dat hangt af van de grootte van uw achtererf. Alle bijgebouwen samen mogen de helft van de eerste 100 m² beslaan, 20% van het deel tot 300 m² en 10% daarboven, met een maximum van 150 m². Bestaande schuren tellen mee. In het buitengebied geldt maximaal 100 m², en de woning moet verplaatsbaar zijn.

Hoe hoog mag een familiewoning zijn?

Maximaal 5 meter. Wordt de woning hoger dan 3 meter, dan moet hij een schuin dak hebben met een nok. Een plat dak mag dus tot 3 meter.

Moet ik een familiewoning melden bij de gemeente?

Volgens het ontwerpbesluit niet: er is geen meldplicht en geen verklaring nodig. Wel kan de gemeente bij twijfel vragen om aan te tonen dat het om familie gaat. De bouwtechnische eisen, zoals brandveiligheid, gelden gewoon.

Mag de gemeente strengere regels stellen?

Nee. De landelijke regel geldt ook als het omgevingsplan van uw gemeente strenger is. Ruimer mag wel. Wel bepaalt het omgevingsplan wat bij uw huis als achtererf geldt.

Krijgt een familiewoning een eigen adres?

Soms. Heeft de woning een eigen keuken, badkamer en een afsluitbare eigen ingang, dan kan de gemeente er een eigen adres aan toekennen. Zonder eigen adres wonen beide huishoudens op één adres, en dat kan gevolgen hebben voor AOW en toeslagen.

Wat gebeurt er als de familieband stopt?

Dan geldt weer het omgevingsplan van de gemeente. Staat dat de woning toe, of geeft de gemeente een vergunning, dan mag hij blijven. Anders moet het gebruik als woning stoppen. Er is geen maximumduur en geen plicht om keuken en badkamer te slopen; die stond in een eerdere versie, maar is geschrapt.

Mag ik een bestaande schuur of garage als familiewoning gebruiken?

Ja. Een bestaand bijgebouw mag als familiewoning in gebruik worden genomen, tot 150 m² aan woonruimte. Het moet wel voldoen aan de bouwtechnische eisen voor wonen, zoals isolatie, ventilatie en brandveiligheid.

Mag een tiny house in de tuin als familiewoning?

Als het in de achtertuin staat, binnen de maten blijft en er familie in de eerste graad woont, valt het onder dezelfde regels. Ook dan gelden de bouwtechnische eisen voor een woning.

Kan ik nu al een familiewoning bestellen?

Ja. Tussen bestellen en plaatsen zit de productie in onze fabriek. Wie nu bestelt, kan laten plaatsen zodra de nieuwe regels gelden. Is er nu al zorg nodig, dan kan de woning vaak eerder, als mantelzorgwoning.

Bronnen

• Nota van toelichting bij het ontwerpbesluit versterking regie volkshuisvesting, versie Raad van State, 8 juli 2026 (wetgevingskalender.overheid.nl)
• Volkshuisvesting Nederland: bouwen op eigen erf vergunningvrij voor mantelzorg- en familiewoningen
• Eerste Kamer: Wet versterking regie volkshuisvesting (36.512)

Laatst gecontroleerd op 7 november 2026. Het besluit kan na het advies van de Raad van State nog veranderen; de stand van zaken houden we bij in familiewoning in de tuin. Dit is algemene informatie en geen persoonlijk juridisch advies.