Kunnen mantelzorgwoningen rolstoeltoegankelijk worden gemaakt?

Ja. Bij ons is de basis er al: elke woning is gelijkvloers, er zit geen trap in, de entree is drempelloos en de badkamer heeft een inloopdouche zonder opstap.

Toch is "gelijkvloers" nog geen "rolstoeltoegankelijk". Het verschil zit in drie maten, en die moet u vooraf vastleggen omdat ze na de bouw niet meer te veranderen zijn.

De drie maten die tellen

Let bij deuren op het onderscheid tussen de deurmaat en de vrije doorgang. Een deurblad van negentig centimeter geeft in de praktijk minder vrije ruimte, omdat het kozijn en de openstaande deur eraf gaan. Vraag daarom naar de vrije doorgangsmaat en niet naar de deurbreedte.

Wat er standaard in zit

• Gelijkvloers, zonder trap en zonder niveauverschillen binnen.
• Drempelloze entree, mits het terras op de goede hoogte wordt aangelegd.
• Inloopdouche zonder opstap, met afschot naar een afvoer.
• Een badkamer die ruimte biedt aan twee mensen bij de grotere uitvoeringen, wat bij verzorging het verschil maakt.

Wat er per model aan maten in zit, met de kamergroottes uit de bestektekeningen, staat in de indeling van een mantelzorgwoning.

Wat u vooraf laat aanpassen

Dit is de lijst die bij het ontwerpgesprek op tafel hoort als er een rolstoel in beeld is of kan komen.

• Bredere deuren naar de badkamer en de slaapkamer, en een bredere voordeur.
• Een onderrijdbare wastafel, zonder meubel eronder, met de sifon naar achteren.
• Een onderrijdbaar deel van het aanrecht, en een kookplaat waarvan de bediening aan de voorzijde zit.
• Hangend toilet op verhoogde hoogte, met vrije ruimte ernaast om over te stappen.
• Versterking in de wanden op de plekken waar later beugels komen. Dit kost bij de bouw vrijwel niets en is achteraf een verbouwing.
• Schakelaars en stopcontacten op bereikbare hoogte, niet te laag bij de vloer en niet te hoog.
• Deuren die naar buiten draaien bij de badkamer, zodat de deur niet klemt als iemand binnen valt.

De tillift is de uitzondering

Als er ooit een plafondtillift nodig kan zijn, moet dat vóór de bouw bekend zijn. Een railsysteem hangt aan de constructie, en die zit bij een verplaatsbare woning in het dak en niet in een willekeurig plafond.

Achteraf een tillift plaatsen kan soms met een verrijdbaar model, maar dat vraagt vloerruimte rondom het bed die er dan meestal niet is. Wordt zware zorg verwacht, benoem dat dan expliciet bij het ontwerp; de constructeur kan er rekening mee houden zonder dat het de woning duurder maakt.

Denk aan de dingen die geen maat hebben

Naast de maten is er een categorie details die niets kost en die het verschil maakt tussen zelfstandig zijn en om hulp moeten vragen.

• Ramen die vanuit een zittende houding uitzicht geven. Een borstwering op de standaardhoogte betekent dat iemand in een rolstoel alleen de lucht ziet.
• Bedieningen op hoogte: de thermostaat, de zonwering, het ventilatiepaneel en de deurbel.
• Genoeg vrije vloer bij de voordeur om te draaien terwijl u de deur opent, en een luifel zodat dat droog kan.
• Een keukenopstelling waarin de belangrijkste dingen op één werkhoogte liggen, in plaats van verspreid over hoog en laag.
• Opbergruimte op grijphoogte, want een kast waarvoor u moet staan is een kast die niet gebruikt wordt.

Loop deze lijst door met iemand die er verstand van heeft. Een ergotherapeut ziet in een half uur dingen waar een verkoper niet aan denkt, en dat advies is via de gemeente vaak beschikbaar.

Buiten telt net zo hard

Een perfect toegankelijke woning met een grindpad ernaartoe werkt niet. De route van uw voordeur naar die van de bewoner is onderdeel van de toegankelijkheid.

Zorg voor een verhard pad dat breed genoeg is om met een rolstoel en een begeleider naast elkaar te gaan, zonder opstaande randen en zonder losse tegels. Kies een oppervlak dat bij vorst en regen stroef blijft; hout wordt glad en is bij deze route het verkeerde materiaal. En zet er verlichting op die vanzelf aangaat.

Is er een hoogteverschil te overbruggen, gebruik dan een flauwe helling. Een steile hellingbaan is voor iemand die zichzelf voortbeweegt niet te doen; reken op minimaal een meter lengte per tien centimeter hoogte, en liever meer. Wat er bij het terras verder speelt staat in terras of veranda.

Wat u achteraf nog wél kunt doen

Staat de woning er al, dan blijft er een aanzienlijke lijst over. Beugels bij het toilet en in de douche, een douchezitje, een verhoogd toiletzitting, een drempelhulp bij de voordeur, betere verlichting, een deurautomaat, en personenalarmering.

Voor een deel daarvan kunt u bij de gemeente terecht via de Wmo. Wat er mogelijk is verschilt per gemeente en per situatie, dus begin bij het Wmo-loket voordat u zelf een aannemer belt. Een gesprek daar levert vaak ook een ergotherapeut op die met u door de woning loopt, en dat is beter advies dan u ergens koopt.

Wat niet meer lukt

Eerlijk zijn hoort erbij. Deuren verbreden in een verplaatsbare woning betekent de constructie openen, en dat is geen kleine ingreep. De badkamer vergroten kan niet zonder de plattegrond te wijzigen, en de leidingen liggen vast. En een woning van veertig vierkante meter krijgt u niet alsnog voorzien van draaicirkels die er niet in passen.

Daarom is de belangrijkste beslissing niet welke aanpassingen u laat doen, maar welke maat u kiest. Wie een rolstoel verwacht, kiest een uitvoering met ruimte, en niet de kleinste die vandaag voldoet. Wat dat voor de keuze betekent staat in uitbreiden als de zorgbehoefte groeit.

Wanneer een tuinwoning niet meer volstaat

Een rolstoel is op zichzelf geen reden om deze woonvorm af te schrijven; integendeel, gelijkvloers wonen op maaiveld is voor een rolstoelgebruiker vaak prettiger dan een gewoon huis. Waar het wringt is wanneer er permanent toezicht of tilzorg nodig is, want dan werkt afstand in de tuin tegen u.

Bespreek dat met de ergotherapeut of de wijkverpleging voordat u kiest. Zij zien dagelijks wat er werkelijk nodig is, en hun oordeel is bruikbaarder dan een brochure.

Wilt u weten welke maat op uw erf past, doe dan de vergunningcheck voor uw adres. Die bepaalt het maximale oppervlak, en daarmee of de ruimere uitvoeringen in beeld zijn.

Bronnen

• [Besluit] Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) — eisen aan toegankelijkheid, vrije doorgang en de woonfunctie — geraadpleegd 2026-08-21
• [Wet] Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 — woningaanpassingen en hulpmiddelen via de gemeente — geraadpleegd 2026-08-21
• [Norm] NEN 1814 — toegankelijkheid van gebouwen en buitenruimten: maatvoering voor doorgang en draairuimte — geraadpleegd 2026-08-21