Voor wie is een mantelzorgwoning bedoeld?

Een mantelzorgwoning is bedoeld voor personen die langdurige en onbetaalde zorg ontvangen of verlenen binnen een bestaande sociale relatie. Het juridische uitgangspunt voor deze woonvorm ligt in de definitie van mantelzorg zoals opgenomen in artikel 1.1.1 van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015). Mantelzorg betreft zorg die niet in het kader van een hulpverlenend beroep wordt verleend, maar voortvloeit uit een sociale relatie, zoals tussen ouders en kinderen, partners of andere familieleden.

Kort samengevat: een mantelzorgwoning is bedoeld voor zorgbehoevenden en hun mantelzorgers, zolang sprake is van een structurele zorgrelatie.

De doelgroep bestaat uit personen met een fysieke beperking, chronische ziekte, psychische aandoening of ouderdomsgerelateerde zorgvraag, die ondersteuning nodig hebben bij dagelijkse activiteiten. De woning kan ook bedoeld zijn voor de mantelzorger zelf, wanneer deze nabij de zorgbehoevende moet wonen om zorg te kunnen verlenen.

Planologisch wordt het zelfstandige gebruik van een mantelzorgwoning toegestaan omdat de bewoning samenhangt met de zorgrelatie. Artikel 5.1 van de Omgevingswet bepaalt dat voor gebruik in strijd met het omgevingsplan een vergunning nodig kan zijn. De uitzondering voor mantelzorgwoningen is gebaseerd op het tijdelijke en zorggerelateerde karakter van het gebruik.

Een concreet voorbeeld: een ouder met beginnende dementie verhuist naar een mantelzorgwoning in de tuin van zijn dochter. De dochter verleent dagelijkse ondersteuning. Deze situatie valt binnen de definitie van mantelzorg zoals bedoeld in de Wmo 2015.

De mantelzorgwoning is niet bedoeld voor reguliere verhuur of commerciële exploitatie. Wanneer geen sprake (meer) is van een mantelzorgrelatie, kan zelfstandig gebruik strijdig zijn met het omgevingsplan.

Wat bij de gemeente moet worden nagegaan, is hoe de mantelzorgrelatie moet worden aangetoond en of aanvullende voorwaarden gelden voor plaatsing en gebruik.

Bouwtechnisch moet de woning voldoen aan de eisen voor woonfuncties uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De doelgroep verandert niets aan deze eisen.

Vanuit civielrechtelijk perspectief wordt een mantelzorgwoning bij duurzame plaatsing aangemerkt als onroerende zaak in de zin van artikel 3:3 Burgerlijk Wetboek. De waarde wordt meegenomen in de WOZ-waardering conform artikel 17 Wet WOZ.

De essentie is dat een mantelzorgwoning bedoeld is voor mensen met een zorgbehoefte en hun mantelzorgers binnen een sociale relatie. Het gebruik is juridisch gerechtvaardigd zolang de mantelzorgrelatie bestaat.

Lees ook ons artikel over Hoe wordt een mantelzorgwoning geplaatst?.

Bronnen

• [Wet] Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 — art. 1.1.1 — Definitie mantelzorg — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Omgevingswet — art. 5.1 — Gebruik in strijd met omgevingsplan — geraadpleegd 2026-02-21
• [Besluit] Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) — Bouwtechnische eisen woonfunctie — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Burgerlijk Wetboek Boek 3 — art. 3:3 — Onroerende zaak — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Wet waardering onroerende zaken — art. 17 — Waardebepaling — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Algemene wet bestuursrecht — Handhaving — geraadpleegd 2026-02-21
• [Besluit] Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) — Omgevingsplanregels — geraadpleegd 2026-02-21
• [Uitleg] Rijksoverheid — Wat is mantelzorg? — geraadpleegd 2026-02-21
• [Uitleg] IPLO — Mantelzorgwoning onder de Omgevingswet — geraadpleegd 2026-02-21