Hoe vraag ik een vergunning aan voor een mantelzorgwoning?

Een vergunning voor een mantelzorgwoning wordt aangevraagd via het digitale Omgevingsloket, zoals voorgeschreven onder de Omgevingswet. De aanvraag betreft doorgaans een omgevingsvergunning voor een bouwactiviteit en mogelijk een omgevingsplanactiviteit. Artikel 5.1 van de Omgevingswet bepaalt wanneer een vergunning vereist is voor het bouwen of gebruiken van een bouwwerk in strijd met het omgevingsplan.

Kort samengevat: u dient een aanvraag in via het Omgevingsloket, waarna de gemeente toetst aan het omgevingsplan en het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).

De procedure begint met het controleren of de mantelzorgwoning binnen de vergunningvrije grenzen valt. Indien dat niet het geval is, moet een omgevingsvergunning worden aangevraagd. De aanvraag moet worden voorzien van bouwtekeningen, een situatietekening van het perceel, gegevens over oppervlakte en hoogte, en een omschrijving van het beoogde gebruik.

Indien het gebruik afhankelijk is van een mantelzorgrelatie, kan de gemeente vragen om een verklaring waaruit blijkt dat sprake is van mantelzorg in de zin van artikel 1.1.1 Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015). Sommige gemeenten verlangen een onderbouwing via een Wmo-indicatie of medische verklaring.

De gemeente toetst de aanvraag aan het omgevingsplan en aan de bouwtechnische eisen van het Bbl. Hoofdstukken 3 en 4 van het Bbl bevatten de minimumeisen voor woonfuncties, waaronder brandveiligheid, ventilatie en energieprestatie. Wanneer het plan in overeenstemming is met het omgevingsplan en voldoet aan de technische eisen, kan de vergunning worden verleend.

De beslistermijn voor een reguliere procedure bedraagt in beginsel acht weken, met een mogelijke verlenging van zes weken, zoals vastgelegd in de Omgevingswet en de Algemene wet bestuursrecht. Voor complexere afwijkingen kan een uitgebreide procedure van toepassing zijn, met langere termijnen en mogelijkheid tot zienswijzen.

Een concreet voorbeeld: een inwoner wil een mantelzorgwoning van 85 m² plaatsen op een perceel waar maximaal 70 m² vergunningvrij is toegestaan. Via het Omgevingsloket wordt een vergunningaanvraag ingediend met bouwtekeningen en een situatietekening. De gemeente beoordeelt het plan, toetst aan het omgevingsplan en vraagt aanvullende informatie over de mantelzorgrelatie. Na beoordeling wordt de vergunning verleend.

Wat bij de gemeente moet worden nagegaan, is of aanvullende onderzoeken nodig zijn, bijvoorbeeld in het buitengebied of bij beschermde monumenten. Ook kunnen leges verschuldigd zijn op grond van de gemeentelijke legesverordening (Gemeentewet).

Na vergunningverlening kan bezwaar worden gemaakt door belanghebbenden op grond van de Algemene wet bestuursrecht. De initiatiefnemer moet wachten met bouwen tot de vergunning onherroepelijk is, tenzij gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid om eerder te starten met risico.

De essentie is dat een vergunningaanvraag voor een mantelzorgwoning verloopt via het Omgevingsloket en wordt beoordeeld op basis van het omgevingsplan en het Bbl. De zorgrelatie vormt een belangrijke onderbouwing voor het zelfstandige gebruik.

Lees ook ons artikel over Hoe wordt een mantelzorgwoning geplaatst?.

Bronnen

• [Wet] Omgevingswet — art. 5.1 — Vergunningplicht bouw- en gebruiksactiviteiten — geraadpleegd 2026-02-21
• [Besluit] Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) — hoofdstuk 3 en 4 — Bouwtechnische eisen woonfunctie — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 — art. 1.1.1 — Definitie mantelzorg — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Algemene wet bestuursrecht — Beslistermijnen en bezwaar — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Gemeentewet — Legesverordening — Heffing leges — geraadpleegd 2026-02-21
• [Besluit] Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) — Omgevingsplanregels — geraadpleegd 2026-02-21
• [Uitleg] IPLO — Omgevingsloket en vergunningaanvraag — geraadpleegd 2026-02-21
• [Uitleg] Rijksoverheid — Omgevingsvergunning aanvragen — geraadpleegd 2026-02-21