Eenzaamheid onder ouderen: dit helpt volgens onderzoek

Van de 75-plussers voelde 51 procent zich in 2024 eenzaam, blijkt uit de Gezondheidsmonitor van de GGD'en, het RIVM en het CBS. Achter dat cijfer zit een hoger getal bij de oudsten: van de 85-plussers is het 60 procent. Voor een 75-plusser die overweegt kleiner of dichter bij familie te gaan wonen, staat daarmee meer op het spel dan alleen de vierkante meters.

Waar staat eenzaamheid onder ouderen nu?

Onder alle volwassenen voelde in 2024 46 procent zich eenzaam: 33 procent matig en 13 procent sterk. Bij 75-plussers lag het hoger, en het neemt met de leeftijd verder toe: 49 procent tussen 75 en 84 jaar, 60 procent vanaf 85.

Sinds 2012 is eenzaamheid onder volwassenen gestegen, van 39 naar 49 procent in 2022. In 2024 lag het met 46 procent iets lager.

Sterke eenzaamheid komt bij ouderen juist minder vaak voor. In een andere meting van het CBS, over 2025, voelde 7,6 procent van de 75-plussers zich sterk eenzaam, het laagste aandeel van alle leeftijdsgroepen.

Eenzaamheid is iets anders dan alleen zijn

Mensen kunnen zich eenzaam voelen met een groot netwerk om zich heen, en mensen met weinig contacten voelen zich niet per se eenzaam. Het gaat om hoe iemand zijn contacten beleeft.

Onderzoekers maken onderscheid tussen twee soorten. Emotionele eenzaamheid komt door het gemis van een hechte band met een partner, familielid of goede vriend. Sociale eenzaamheid gaat over het gemis van betekenisvolle contacten in een bredere kring, zoals buurtgenoten, kennissen of mensen met dezelfde hobby.

Met het ouder worden neemt eenzaamheid gemiddeld toe, schrijft kennisinstituut Movisie. Dat geldt vooral voor sociale eenzaamheid.

Wie het meest risico loopt

Het risico op eenzaamheid hangt samen met gezondheidsproblemen, met veranderingen in het netwerk zoals een scheiding, en met persoonlijke kenmerken als weinig zelfvertrouwen. Wie meerdere van die factoren heeft, is niet per definitie eenzaam.

Ook de samenleving speelt mee. Movisie noemt negatieve beeldvorming over ouderen als een van de maatschappelijke oorzaken van eenzaamheid.

Het doet ertoe, want langdurige eenzaamheid heeft gevolgen voor de gezondheid. Chronische eenzaamheid kan leiden tot depressie, slaapproblemen, cognitieve achteruitgang en hart- en vaatziekten. Ook hangt eenzaamheid samen met een grotere kans op vroegtijdig overlijden.

Een netwerk dat bestaat uit zowel familie als vrienden en buren is volgens onderzoek sterker en veerkrachtiger. Zo'n netwerk kan beter aan verschillende behoeften tegemoetkomen.

Dit helpt volgens onderzoek het meest

Movisie zette in april 2024 op een rij wat systematische reviews laten zien. De opvallendste uitkomst: aanpakken waarin mensen werken aan negatieve gedachten over contact hebben meer effect dan alleen huisbezoeken, ontmoetingsactiviteiten of het oefenen van sociale vaardigheden.

Voor ouderen noemt het onderzoek nog meer dat werkt. Cursussen en begeleiding die helpen het netwerk te onderhouden en te verbeteren, kunnen eenzaamheid verminderen. Ook leren omgaan met computer en internet kan helpen.

Ouderen die zelf actief meedoen, hebben er waarschijnlijk meer aan dan wie alleen deelnemer is. Aanpakken die verschillende strategieën combineren, zijn waarschijnlijk succesvoller dan aanpakken met één strategie.

Wat er deze week gebeurt

De Week tegen Eenzaamheid loopt van 24 tot en met 30 september, met de landelijke opening op 23 september. Die opening is een netwerkconferentie voor iedereen die in beleid of praktijk met eenzaamheid te maken heeft.

Movisie werkt het overzicht van wat werkt geregeld bij. De versie van april 2024 is de tweede update van het oorspronkelijke dossier uit 2016.

Wat dit voor u betekent

Check of er in uw gemeente een cursus of groep is die helpt contacten te onderhouden. Zo'n aanpak kan volgens onderzoek eenzaamheid bij ouderen verminderen.
Vergelijk activiteiten op hoe actief u meedoet. Wie zelf meedenkt en meedoet, heeft er waarschijnlijk meer aan dan wie alleen gast is.
Let op bij een verhuizing dat u niet alleen op familie gaat leunen. Houd ook contact met vrienden en oude buren, want een gemengd netwerk is veerkrachtiger.

Denkt u na over wonen dicht bij uw kinderen? Lees dan hoe families het wonen dichtbij ervaren en voor wie een mantelzorgwoning bedoeld is.