Besluit familiewoning naar verwachting eind december gepubliceerd, gemeenten passen Vergunningcheck aan
Het besluit dat mantelzorg- en familiewoningen in de achtertuin landelijk vergunningvrij maakt, wordt naar verwachting eind december gepubliceerd. Gemeenten moeten de Vergunningcheck in het Omgevingsloket vóór 1 januari 2027 aanpassen.
Het Besluit versterking regie volkshuisvesting, dat mantelzorg- en familiewoningen in de achtertuin landelijk vergunningvrij maakt, wordt naar verwachting eind december gepubliceerd. Dat schrijft het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) van de rijksoverheid op 16 november 2026. Het besluit gaat naar verwachting op 1 januari 2027 in. Gemeenten moeten daarvoor de Vergunningcheck in het Omgevingsloket aanpassen.
Wat er verandert per 1 januari 2027
Een mantelzorgwoning is nu al onder voorwaarden vergunningvrij. Die regel staat in de zogeheten bruidsschat: rijksregels die bij de invoering van de Omgevingswet automatisch in het omgevingsplan van elke gemeente zijn gezet. Een gemeente kan die regels wijzigen.
Het nieuwe besluit zet de vrijstelling landelijk in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Volgens IPLO breidt het besluit de vrijstelling uit naar familiewoningen en verandert het enkele voorwaarden. Daardoor zijn de bouw en het gebruik van een mantelzorgwoning of een familiewoning op een achtererf vanaf 1 januari 2027 onder voorwaarden landelijk vergunningvrij.
Het besluit hoort bij de Wet versterking regie volkshuisvesting. Die wet is op 1 juli 2026 voor een deel in werking getreden.
Waarom de Vergunningcheck om moet
Wie wil weten of er een vergunning nodig is, doet vaak de Vergunningcheck in het Omgevingsloket. De regels voor bouwen op het erf staan zowel in het Bbl als in het omgevingsplan van de gemeente. Rijk en gemeenten hebben bij de invoering van de Omgevingswet afgesproken dat gemeenten die vragen samen beheren.
Daardoor moet uw gemeente de nieuwe rijksregels zelf in de Vergunningcheck verwerken. Doet zij dat niet, dan verwijst de Vergunningcheck mensen volgens IPLO onterecht naar een vergunningaanvraag. Het gaat alleen om de check: de vergunningaanvraag zelf verandert niet.
Het Rijk stelt hulpmiddelen beschikbaar: een ontwerpdocument, een werkinstructie voor gemeenten en voorbeeldbestanden. Op 18 november 2026 lichtte het Rijk de wijziging toe in een netwerksessie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).
Wat dit voor u betekent
Plant u een mantelzorg- of familiewoning in de tuin voor begin 2027? Houd er dan rekening mee dat de Vergunningcheck van uw gemeente in de eerste weken mogelijk nog de oude regels toont. Krijgt u na 1 januari de uitkomst dat u een vergunning nodig hebt, vraag dan bij uw gemeente na of de check al is bijgewerkt.
Op onze pagina over de familiewoning leest u wat er volgens het ontwerpbesluit verandert. Met onze eigen vergunningcheck ziet u voor uw adres welke regels nu gelden.
Wat nog niet vaststaat
Het besluit is nog niet vastgesteld. De ontwerpversie ging in juli 2026 naar de Raad van State. Volgens de Wetgevingskalender bracht de Raad van State op 22 oktober 2026 advies uit. De definitieve voorwaarden staan pas vast als het besluit in het Staatsblad staat. Tot die tijd is 1 januari 2027 de verwachte datum, geen zekere.
Wij volgen de publicatie in het Staatsblad en werken dit bericht bij zodra het besluit er is.
