Zijn er verschillen in regels tussen steden en dorpen?
Ja, er kunnen verschillen bestaan tussen steden en dorpen, omdat gemeenten binnen de Omgevingswet beleidsruimte hebben in hun omgevingsplan. De landelijke bouwtechnische eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) zijn overal gelijk, maar planologische regels verschillen lokaal.
De regels voor mantelzorgwoningen kunnen verschillen tussen steden en dorpen, maar deze verschillen vloeien niet voort uit een aparte landelijke regeling. De basis ligt in de Omgevingswet, die gemeenten ruimte geeft om via het omgevingsplan eigen regels vast te stellen voor gebruik en bebouwing van percelen.
Kort samengevat: de bouwtechnische eisen zijn landelijk gelijk, maar de planologische invulling verschilt per gemeente en per gebied.
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevat uniforme eisen voor constructieve veiligheid, brandveiligheid, ventilatie en energieprestatie. Deze normen gelden in zowel stedelijke als landelijke gebieden.
De verschillen ontstaan in het omgevingsplan. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld in een dichtbebouwde stedelijke omgeving strengere regels stellen aan situering, maximale hoogte of afstand tot perceelsgrenzen. In dorpen of buitengebieden kunnen regels gelden ter bescherming van landschappelijke waarden of agrarische functies.
Artikel 5.1 van de Omgevingswet bepaalt wanneer een omgevingsvergunning nodig is. De toepassing van deze bepaling kan per gemeente verschillen, afhankelijk van hoe het omgevingsplan is ingericht.
Een concreet voorbeeld: in een grote stad kan het omgevingsplan maximale bijgebouwen beperken tot 40 m² in compacte tuinen. In een dorp met grotere percelen kan een maximum van 80 m² worden toegestaan. Beide gemeenten handelen binnen hetzelfde wettelijke kader, maar passen dit verschillend toe.
Daarnaast kan de handhavingspraktijk verschillen. Gemeenten hebben beleidsvrijheid bij toezicht en handhaving op grond van de Algemene wet bestuursrecht.
Vanuit civielrechtelijk perspectief blijft de kwalificatie van een mantelzorgwoning als onroerende zaak (artikel 3:3 Burgerlijk Wetboek) overal gelijk. Ook de WOZ-waardering op grond van artikel 17 Wet waardering onroerende zaken is landelijk geregeld, maar de feitelijke waarde kan verschillen per locatie.
Wat bij de gemeente moet worden nagegaan, is welke specifieke regels in het omgevingsplan gelden voor het betreffende perceel en of aanvullende eisen zijn opgenomen voor stedelijke of landelijke gebieden.
De essentie is dat de wettelijke basis overal in Nederland gelijk is, maar dat lokale planologische regels en beleidskeuzes kunnen leiden tot verschillen tussen steden en dorpen.
Lees ook ons artikel over Wat zijn de verschillen tussen prefab en maatwerk mantelzorgwoningen?.
Bronnen
- [Wet] Omgevingswet — art. 5.1 — Vergunningplicht bouw- en gebruiksactiviteiten — geraadpleegd 2026-02-21
- [Besluit] Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) — Bouwtechnische eisen woonfunctie — geraadpleegd 2026-02-21
- [Besluit] Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) — Omgevingsplanregels — geraadpleegd 2026-02-21
- [Wet] Algemene wet bestuursrecht — Handhaving en beleidsruimte — geraadpleegd 2026-02-21
- [Wet] Burgerlijk Wetboek Boek 3 — art. 3:3 — Onroerende zaak — geraadpleegd 2026-02-21
- [Wet] Wet waardering onroerende zaken — art. 17 — Waardebepaling — geraadpleegd 2026-02-21
- [Uitleg] IPLO — Omgevingsplan onder de Omgevingswet — geraadpleegd 2026-02-21
- [Uitleg] VNG — Gemeentelijke beleidsruimte — geraadpleegd 2026-02-21
