Zijn er politieke plannen om mantelzorgwoningen makkelijker te maken?

Politieke aandacht voor mantelzorgwoningen richt zich vooral op het bevorderen van langer zelfstandig wonen en het verminderen van administratieve belemmeringen. Binnen het huidige stelsel van de Omgevingswet is geen afzonderlijke landelijke wet voor mantelzorgwoningen ingevoerd, maar beleidsvoornemens kunnen betrekking hebben op vereenvoudiging van procedures of uitbreiding van vergunningvrije mogelijkheden.

Kort samengevat: er zijn beleidsinitiatieven om flexibel wonen te stimuleren, maar het juridische kader blijft de Omgevingswet met lokale invulling via het omgevingsplan.

De Omgevingswet biedt gemeenten beleidsruimte bij het opstellen van het omgevingsplan. Artikel 5.1 bepaalt wanneer een omgevingsvergunning nodig is. Politieke voorstellen richten zich regelmatig op het verruimen van mogelijkheden voor bijbehorende bouwwerken of het verduidelijken van regels rond mantelzorggerelateerd wonen.

Daarnaast speelt de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) een rol, omdat mantelzorg juridisch is gekoppeld aan deze definitie. Beleidsdiscussies gaan vaak over het versterken van informele zorg en het faciliteren van passende woonvormen.

Een concreet voorbeeld: een gemeente besluit in haar omgevingsplan het maximale oppervlak voor bijbehorende bouwwerken te verhogen om mantelzorgwoningen eenvoudiger mogelijk te maken. Dit is een lokaal beleidsbesluit binnen het landelijke kader.

Bouwtechnisch blijven de eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) onverkort van toepassing. Politieke plannen kunnen deze minimumnormen niet zonder wetswijziging versoepelen.

Vanuit civielrechtelijk perspectief blijft een mantelzorgwoning bij duurzame plaatsing een onroerende zaak in de zin van artikel 3:3 Burgerlijk Wetboek. Eventuele beleidswijzigingen hebben geen invloed op deze kwalificatie of op de WOZ-waardering conform artikel 17 Wet WOZ.

Wat bij de gemeente moet worden nagegaan, is of recent beleid of aanpassing van het omgevingsplan plaatsvindt die mantelzorgwoningen vergemakkelijkt.

De essentie is dat politieke plannen zich richten op beleidsmatige verruiming binnen het bestaande wettelijke kader. De basisregels van de Omgevingswet en het Bbl blijven leidend, maar gemeenten kunnen lokaal versoepelingen doorvoeren.

Lees ook ons artikel over Zijn mantelzorgwoningen verplaatsbaar?.

Bronnen

• [Wet] Omgevingswet — art. 5.1 — Vergunningplicht bouw- en gebruiksactiviteiten — geraadpleegd 2026-02-21
• [Besluit] Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) — Omgevingsplan en beleidsruimte — geraadpleegd 2026-02-21
• [Besluit] Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) — Bouwtechnische eisen woonfunctie — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 — art. 1.1.1 — Definitie mantelzorg — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Burgerlijk Wetboek Boek 3 — art. 3:3 — Onroerende zaak — geraadpleegd 2026-02-21
• [Wet] Wet waardering onroerende zaken — art. 17 — Waardebepaling — geraadpleegd 2026-02-21
• [Uitleg] Rijksoverheid — Omgevingswet en flexibel wonen — geraadpleegd 2026-02-21
• [Uitleg] VNG — Gemeentelijke beleidsruimte — geraadpleegd 2026-02-21