Kan een mantelzorgwoning omgebouwd worden tot gastenverblijf?
Een mantelzorgwoning kan alleen tot gastenverblijf worden omgebouwd als dit past binnen het omgevingsplan. Zelfstandig gebruik als tweede woning is doorgaans niet toegestaan zonder vergunning. Het bouwwerk blijft onderworpen aan de Omgevingswet en het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).
Een mantelzorgwoning kan na beëindiging van de zorgsituatie in sommige gevallen worden gebruikt als gastenverblijf, maar dit is volledig afhankelijk van de planologische regels van het omgevingsplan. Juridisch is het onderscheid tussen gebruik als mantelzorgwoning en gebruik als gastenverblijf relevant, omdat het zelfstandige woongebruik vaak uitsluitend is toegestaan in het kader van mantelzorg.
Kort samengevat: gebruik als gastenverblijf is alleen toegestaan wanneer het omgevingsplan dit toestaat of wanneer een omgevingsvergunning wordt verleend.
Onder de Omgevingswet bepaalt artikel 5.1 dat voor gebruik in strijd met het omgevingsplan een omgevingsvergunning nodig kan zijn. Veel omgevingsplannen staan slechts één zelfstandige woning per perceel toe. Een voormalig mantelzorgverblijf dat zelfstandig kan worden bewoond, kan dan worden aangemerkt als een tweede woning, wat planologisch niet is toegestaan zonder afwijkingsvergunning.
Wanneer het gastenverblijf niet zelfstandig functioneert – bijvoorbeeld zonder eigen keuken of als ondergeschikte ruimte bij de hoofdwoning – kan het gebruik in sommige gevallen wel binnen de bestemming passen.
Bouwtechnisch moet het bouwwerk blijven voldoen aan de eisen voor woonfuncties uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) zolang het zelfstandig kan worden bewoond. Indien voorzieningen worden verwijderd, kan het bouwwerk als bijgebouw worden aangemerkt.
Een concreet voorbeeld: een mantelzorgwoning van 45 m² wordt na beëindiging van de zorg gebruikt voor logees. De keuken blijft aanwezig, maar er is geen permanente bewoning. Het omgevingsplan staat geen tweede zelfstandige woning toe. De gemeente kan eisen dat de zelfstandige woonfunctie wordt beëindigd of dat een vergunning wordt aangevraagd.
Vanuit civielrechtelijk perspectief blijft de woning bij duurzame plaatsing onderdeel van de onroerende zaak in de zin van artikel 3:3 Burgerlijk Wetboek. De waarde blijft onderdeel van de WOZ-waardering conform artikel 17 Wet WOZ.
Wat bij de gemeente moet worden nagegaan, is hoe het omgevingsplan het gebruik van bijgebouwen als gastenverblijf regelt en of zelfstandige bewoning is toegestaan.
De essentie is dat ombouw tot gastenverblijf mogelijk kan zijn, maar dat zelfstandig gebruik zonder mantelzorg meestal niet is toegestaan zonder aanvullende planologische toestemming.
Lees ook ons artikel over Kunnen bestaande bijgebouwen worden omgebouwd tot mantelzorgwoning?.
Bronnen
- [Wet] Omgevingswet — art. 5.1 — Gebruik in strijd met omgevingsplan — geraadpleegd 2026-02-21
- [Besluit] Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) — Omgevingsplanregels woninggebruik — geraadpleegd 2026-02-21
- [Besluit] Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) — Bouwtechnische eisen woonfunctie — geraadpleegd 2026-02-21
- [Wet] Burgerlijk Wetboek Boek 3 — art. 3:3 — Onroerende zaak — geraadpleegd 2026-02-21
- [Wet] Wet waardering onroerende zaken — art. 17 — Waardebepaling — geraadpleegd 2026-02-21
- [Wet] Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 — art. 1.1.1 — Definitie mantelzorg — geraadpleegd 2026-02-21
- [Wet] Algemene wet bestuursrecht — Handhaving — geraadpleegd 2026-02-21
- [Uitleg] IPLO — Functiewijziging onder de Omgevingswet — geraadpleegd 2026-02-21
- [Uitleg] Rijksoverheid — Regels voor bijgebouwen en bewoning — geraadpleegd 2026-02-21
